بند سلما تا اواخر 1391 تکمیل خواهد شد؟
کلید گروپ:بهنام فردیس
دوشنبه 12 ثور 1390

کار پروژهء بند سلما از چهار ماه بدینسو متوقف شده است؛ اما دولت هند تاکید نموده است که همچنان متعهد است تا این پروژه را تا اواخر سال 1391نهایی کند. مسئولان قنسولگری كشور هندوستان می‎گویند که به هیچ وجه از ساخت این پروژۀ بزرگ، عقب نشینی نخواهند‎کرد.

در همین حال، شماری از کارشناسان از دست اندازی‎های پنهان برخی از حلقات وابسته به کشورهای همسایه در ناامن سازی منطقهء بند سلما و سهل انگاری دولت ابراز نگرانی کرده می گویند که در صورت بی تفاوتی دولت، پروژهء بند سلما تا1391 به بهره برداری نخواهد رسید.

این نگرانی‌ها در حالی صورت می گیرد که در چند سال اخیر، فعالیت‎های مشکوک برای متوقف کردن این پروژه پرسش‎هایی زیادی را در اذهان عمومی به وجود آورده است.

البته، بند سلما در دوره‎های مختلف نظام‎های سیاسی در کشور، با فراز و فرودهای زیادی مواجه بوده است، ایدهء اصلی اعمار این بند به زمان سردار محمد داودخان بر می گردد. طرح اعمار این بند، بزرگ ‌ترین برنامهٔ زیربنایی در تاریخ كشور تلقی می گردد که در زمان حکومت سردار محمد داوود خان اولین رئیس جمهور كشور طرح ریزی شد و کار مقدماتی آن در همان زمان آغاز و اعمار آن تا بیست و پنج درصد تکمیل گردید.

كار اعمار این بند از سال 1347 و پس از سفر رسمی موسی شفیق؛ صدر اعظم آن زمان به ایران شروع شد. اما وقوع جنگ‌های خونین در کشور موجب توقف اعمار بند در سال 1357 گردید. پس از سقوط طالبان، دولت افغانستان اعمار بند سلما را نخستین برنامهٔ بزرگ سازندگی اش عنوان کرد و در 25 حوت سال 1386 سنگ تهداب آن گذاشته شد.

کار مجدد ساخت این بند با هزینۀ حدود 85 ملیون دالر در ولسوالی چشت شریف آغاز و به گفتهء "اِن چندر چها" معاون کمپنی "وابکاس" هندی، هزینهء تکمیل این پروژهء ملی و زیربنایی به بیش از دو برابر؛ یعنی 180 ملیون دالر افزایش یافت. طبق اظهارات وی 250 انجنیر و کارگر فنی هندی و حدود 500 افغان، دراین پروژه به کار گماشته شدند و دولت هند قبلا تعهد کرده بود که کار بهره برداری این بند را تا اواخر سال 2011 آغاز کند. اما شواهد نشان می دهد که تا پایان 2011 پروژهء بند سلما به بهره برداری نخواهد رسید.

توقف این پروژه برای مردم نگران گننده و پرسش بر انگیز شده است؛ اما مسئولان قنسولگری كشور هندوستان می‎گویند که این پروژه را نهایی می‎کنند چون بخشی از اعتبار هندوستان در افغانستان است. آن چه كه تا كنون روند اعمار این بند را به كندی مواجه كرده ، مداخله كشورهای همسایه و موضوع امنیت اتباع هندی كه مصروف اعمار این بند می باشند، عنوان می‎گردد.

اهمیت بند سلما

این بند برای مردم و دولت اهمیت ویژه‎ء دارد و یکی از پروژه‏های بزرگ ملی به شمار می‌رود. فضل احمد ذاکری؛ رئیس تنظیم آب ولایت هرات در بارهء چگونگی ساخت این بند آبگردان می‌گوید:" بند سلما، به طول 550 متر و ارتفاع 107 متر ساخته می‌شود که قدرت ذخیرۀ اضافه از 633 ملیون متر مکعب آب را دارد."

وی افزود:" با این که سه بند بزرگ آبی در حوزهٔ غرب افغانستان (بند سلما، بند بخش آباد فراه و بند مرغاب بادغیس) در حال اعمار است؛ اما 70 درصد آب‌های این حوزه به دلیل نبود امکانات درست به کشورهای ایران و ترکمنستان سرازیر می‌شود."

بشیر احمد احمدی، مدیر ترویج ریاست زراعت در خصوص استفاده‌های زراعتی از این پروژه می‌گوید:" با بهره برداری از این بند، زمینه برای آبیاری 40 هزار هکتار یعنی 200 هزار جریب زمین جدید زراعتی فراهم خواهد شد."

از سوی دیگر شیر احمد فیضی غوریانی؛ رییس برق ولایت هرات به این عقیده است:"هم اکنون پایه‌های انتقال برق به طول ١٤٣ کیلو متر از ولسوالی چشت شریف تا منطقهٔ زیارت خواجه صاحب انصار نصب شده است." در حال حاضر 60 در صد باشندگان ولایت هرات از 85 میگاوات برقی که از کشورهای ایران و ترکمنستان به این ولایت وارد شده، استفاده می‌کنند که با افتتاح پروژهٔ بند سلما 15 در صد باقی مانده نیز تكمیل خواهد شد و 100 درصد باشندگان ولایت هرات از نور برق مستفید خواهند شد.

این بند در 170 کیلومتری شمال شرق هرات و در مسیر دریای هریرود در ولسوالی چشت ولایت هرات احداث می‌گردد که با تکیمل آن بیش از 42 میگاوات برق مورد نیاز هرات و همچنان ولایت هلمند و ولایت‌های همجوار آن تأمین خواهد شد.

بن بست‎های اساسی

سال گذشته هیئت بلند پایهء از وزارت خارجهء هند وارد هرات شد و تعهد نمود كه كشور هندوستان، پروژهء بندسلما را تا اواخر سال 1390 هجری شمسی، تکمیل خواهد كرد، اما هربار به دلایل نا امنی‎ها و عوامل دیگر، زمان اكمال این بند به تعویق می‎افتد.

تا به حال، سه قومندان و یک ولسوال در ولسوالی "چشت شریف" که بند سلما در آن احداث می شود در جریان حملهء افراد مسلح ناشناس کشته شده‎اند. در پی کشته شدن این افراد، گزارش‎هایی مبنی بر مداخلات كشورهای همسایه به ویژه ایران در ناامنی‎های این ولسوالی به نشر رسیده است.

در گزارشی که کلید گروپ سال گذشته در رابطه به بند سلما منتشر کرد، گلاب‎الدین، قومندان امنیهء بند سلما گفته:" در حال حاضر هیچ گونه ناامنی در منطقهء سد سلما وجود نداشته و آنان با ایجاد پوسته‎های امنیتی این ساحات را زیر پوشش امنیتی قرار داده اند."

درهمین حال، مقام‌های مسئول در مجموع، شرایط بد اقلیمی، مشکلات حمل و نقل، حوادث طبیعی و مشكلات امنیتی را باعث تأخیر در بهره برداری این پروژه می‌دانند.

یگانه مشکل داخلی که در گذشته در برابر اعمار این بند وجود داشت، منازل مسکونی بود که در مسیر فشار آب این بند قرار داشت؛ اما با تلاش مسئولان ذیربط، ملکیت‌های مردم خریداری شد و یا اینكه برای آنان در سایر مناطق زمین داده شد و این مشکل نیز برطرف گردید.

تحقیقات کلید گروپ در ولسوالی چشت هرات و اظهارات رئیس کمپنی "وابکاس هندی" (اجرا کنندهٔ پروژهٔ بند سلما) نشان می‌دهد که 75 درصد کار این پروژهٔ بزرگ تکمیل شده، ولی توقف کار، این نگرانی را به آورده که تا پایان سال 2011 این پروژه به بهربرداری نخواهد رسید.

دخالت ایران

از دید کارشناسان در غرب کشور، عمده‌ترین عامل کندی کار پروژهٔ بندسلما، دخالت‌های ایران است. رییس شورای متخصصان هرات می‌گوید:" تأسیس بند سلما روی دریای هریرود باعث اِعمال فشارها از جانب ایران گردیده است."

اما تور محمد ظریفی، معاون شورای ولایتی هرات، خرابی سرك ولسوالی چشت، مشکلات حمل و نقل، و مشكلات امنیتی را از عوامل تأخیر اكمال این پروژه می‎خواند. در عین حال آگاهان امور در ولایت هرات، دخالت کشورهای همسایه به خصوص ایران را به خاطر عدم موفقیت پروژه بند سلما در این ولایت عنوان می‎کنند.

محمد معروف فضلی، مسئول حزب افغان ملت در هرات مداخلۀ كشور ایران را مانع ساخت ذخیره‌‌ گاه‎های آبی و تولید برق در خاک افغانستان عنوان کرده می‎افزاید:" ایران از ساخت و ساز بند سلما در هرات جلوگیری كرده و نمی‎خواهد كه این بند تكمیل گردد."

سمونوال گلاب الدین، قومندان کندک محافظ بند سلما در ولسوالی چشت هرات كه سه سال است در این منطقه مؤظف می‌باشد، می‌گوید:"تهدیدهای امنیتی در گذشته باعث شده است تا کار این پروژه به تعویق افتد. در گذشته این بند با کمبود نیروی امنیتی مواجه بود؛ یعنی کمتر از 60 نفر پولیس در این جا مستقر بودند، اما بعد از آن که من به حیث قومندان امنیه در ساحهء بند سلما آمدم امنیت این پروژهٔ بزرگ تا اندازهء تأمین شده است."

قومندان پروژهٔ بند سلمای هرات همچنان گفت که طالبان در ولسوالی چشت هرات بر اساس یک سلسله سازش‌هایی که با کشورهای همسایه از جمله ایران و پاکستان دارند، دست به یک سلسه حملات تخریبی می‌زنند. وی دلیل مخالفت پاكستانی‌ها را حضور انجنیران هندی در این پروژه دانسته و ایران را نیز به خاطر تأمین برق منطقه و دسترسی مردم آن به تسهیلات زراعتی، مخالف این پروژه دانست.

در عین حال آقای آبادی؛ مسئول دفتر مطبوعاتی قنسولگری کشور ایران به کلید می گوید:" این ادعاها از سوی دشمنان کشور ایران مطرح می‌شود، کشور ایران همیشه در پی بازسازی و کمک به کشور همسایه (افغانستان) بوده است نه بربادی آن، رشد و انکشاف افغانستان پیشرفت و افتخار به تهران است و ما به کسی اجازه نخواهیم داد تا در این زمینه ما را بد نام کند."

چندی پیش، در یکی از جلسات مشرانو جرگه نیز موضوع ریختن آب‌های افغانستان به کشور‎های همسایه و عدم استفاده از آن در خاک کشور، مطرح شده بود، سناتوران، حکومت را در ساخت ذخیره ‌گاه‎های آبی برای آبیاری و تولید برق ناتوان خوانده، گفته بودند که ایران از ساخت و ساز بند سلما در جنوب شرق هرات جلوگیری می‎کند.

از سوی دیگر شهروندان ولایت هرات نیز با انتقاد از عدم پی گیری جدی دولت در مورد ساخت و ساز بند بزرگ سلما از مسئولان امور می‎خواهند تا در قسمت نهایی شدن این بند تلاش نمایند.

اما "تاراچند" سرقنسول هندوستان در هرات خبرهای پخش شده در راستای معاملۀ احتمالی این کشور با ایران به خاطر توقف پروژۀ بند سلما را، رد کرده می‎گوید:" پروژۀ ساخت بند سلما، اعتبار کشورهند در افغانستان بوده و ما وقتی این پروژه را شروع کردیم، مخاطرات آن را در نظر گرفتیم و اکنون عزم راسخ داریم که به هر قیمتی که باشد آن را تکمیل کنیم."

سرقنسول هندوستان، هم چنان خبرهایی به نشر رسیده در مورد توقف کامل کار این پروژه طی چهار ماه گذشته را به علت ناامنی رد نمود، اما تایید کرد که روند کار به علت مشکلات اقلیمی، سرما و بارندگی و همچنین ناامنی کاهش یافته است. به گفته سرقنسول كشور هند، پروژه بند سلما در هرات سرانجام تا اواخر سال 1391 تکمیل خواهد شد.

بر اساس معلومات وزات انرژی و آب، این بند در 162 کیلومتری شرق شهر هرات، در ولسوالی چشت شریف بالای دریای هریرود به طول 550 و ارتفاع 170 متر و با ظرفیت ذخیرهء بیش از 514 ملیون متر مکعب آب، ساخته می‎شود که با تکمیل شدن بند سلما بیش از 70 هزار هکتار زمین خشك تحت پوشش آب قرار خواهد گرفت.

این بند هم چنان ظرفیت تولید بیش از چهل میگاوات برق را دارد كه بر رشد اقتصادی كشور تاثیر مستقیم خواهد داشت. ساخت و بهره برداری این پروژ بیش از 180 ملیون دالر هزینه خواهد داشت