سبب زکاة الفطر( صدقه فطر) فراغت از روزه رمضان است یعنی وقتی که شخص روزه دار از روزه رمضان فارغ می شود و آن را افطار نموده و از آن سبکدوش می شود بر او لازم می شود که آن را بپردازد . و صدقه فطر در سال دوم هجری با روزه رمضان فرض گردید، واز دیگر صدقات و زکاتها متفاوت است ؛ چون بر افراد فرض است نه بر اموال و دارائی...

جمهور علمائ اتفاق نظر دارند که صدقه فطر فریضه لازمه ای است بدلیل این حدیث رسول الله صلی الله علیه و سلم که عبدالله ابن عمر رضی الله عنه آن را روایت فرموده اند :
(ان رسول الله صلی الله علیه و سلم فرض زکاة الفطر من رمضان صاعا من تمر او صاعا من شعیر علی کل حر او عبد او امة ).
( همانا رسول الله صلی الله علیه و سلم فرض قرار داد زکات فطر رمضان را بقدار یک صاع خرما یا یک صاع از جو برهر شخص آزاد یا غلام یا کنیز ).
و رسول الله صلی الله علیه و سلم حکمت آن را پاکی روزه دار(ازلغویات و بیهوده ها و سخن از مسایل جنسی که از او سر زده است ) بیان فرموده اند ؛ چیزهایی که روزه داران از آن کم در امان و محفوظ خواهند ماند ، و همچنان صدقه فطر رزق مساکین است تا اینکه تمام مسلمانان روز عید را در خوشی و خوشبختی باشند و ودغدغه ی خاطر و پریشانی نداشته باشند .

صدقه فطر بر چه کسانی واجب است؟
1 - بر هر شخص مسلمان صدقه فطر لازم است ؛ زن باشد یا مرد آزاد باشد یا غلام ، کوچک باشد یا بزرگ ! و صدقه ی تمام افرادی که تحت تکفل او هستند را بپردازد . صدقه خانم و فرزندان و بردگانش را ادا نماید ولی صدقه جنین لازم نیست هر چند که بر اساس مذهب امام احمد بن حنبل رحمه الله مستحب همین است که صدقه ی جنین را هم بپردازد .
2 - نزد جمهور علماء شرط این است که مقدار زکات فطر اضافه از قوت روزانه ی خود و خانواده و سایر نیازهای اصلی و اساسی او باشد . دین مؤجل و مدت دار که وقت آن هنوز نرسیده است بر و جوب صدقه فطر هیچ تاثیری نمی گذارد و مانع وجوب آن نیست بر خلاف دینی که الان بر او لازم الاداء است .

مقدار زکات فطر و انواع آن
1 - ائمه مذاهب سه گانه مالک و شافعی و احمد و جمهور علماء امت بر این امر اتفاق نظر دارند که زکات فطر بمقدار یک صاع از خرما و یا جو و یا کشمش و یا کشک و گندم یا غذای معروف مردم شهر است . دلیل آنان روایت سابق الذکر ابن عمر و این روایت ابی سعید خدری رضی الله عنهما می باشد که آمده است: « کنا نخرج زکاة لفطر اذ کان فینا رسول الله صلی الله وسلم صاعا من طعام ، او صاعا من تمر ، او صاعا منئ شعیر ، او صاعا من زبیب ، او صاعا من اقط ، فلم نزل کذلک حتی نزل علینا معاویة المدینة ، فقال : لاری مدین من سمراء الشام – ای قمحها – یعدل صاعا من تمر فاخذ الناس بذلک » رواه الجماعة. « زمانی که رسول الله صلی الله علیه و سلم در میان ما بود یک صاع از گندم یا یک صاع خرما یا یک صاع جو یا یک صاع کشمش یا یک صاع کشک به عنوان صدقه فطر خارج می کردیم ، وبه این مقدار عامل بودیم تا اینکه معاویه به مدینه آمد و گفت :من معتقدم که دو مد ( چیزی در حدود دو کیلو ) از گندم شام با یک صاع خرما مساوی است ، از آن روز مردم به آن عامل شدند ».

احناف می گویند :
1 – ( مقدار صدقه فطر از تمام انواع فوق الذکر یک صاع بوده بجز گندم که از گندم نصف صاع می باشد ). ولی احتیاط در پرداخت یک صاع است .
2 - مقدار یک صاع به اندازه چهار بار پری دو کف دست انسان که دستهای معتدلی داشته باشد یا مساوی 3.785 کیلو گرم و نزد بعضی علماء 4.500 کیلو گرم و نزد بعضی 4 کیلو گرم می باشد .
3 - صدقه فطر از غذای معروف و مشهور و مروج مردم هر شهر ادا شود . اگر گندم مصرف می کنند از گندم و اگر جو مصرف می کنند از جو وهر کدام که بهتر است از آن ادا کنند بهتر و افضل است .
4 - بجای موارد فوق اگر قیمت آنها را ادا کنند بهتر است ؛ چون فقیر راحت بدون اذیت و آزار آن را در بر آوردن نیازهایش مصرف کند .پس هر کدام که برای فقیر بیشتر سود دارد همان را ادا کند و رای مذهب احناف هم همین است و از حضرت عمر ابن عبدالعزیز و حسن بصری رحمهما الله هم روایت شده است و فتوا بر همین مذهب است.

وقت وجوب و پرداخت صدقه فطر
1- صدقه فطر بر اساس مذهب شوافع با غروب خورشید در آخرین روز ماه مبارک رمضان و براساس مذهب احناف و مالکیه با دمیدن صبح صادق روز عید واجب می شود .
2 - واجب است که صدقه فطر پیش از نماز عید ادا گردد؛ چنانکه از حدیث ابن عباس رضی الله عنه ثابت است ؛ و لی می توان آن را از همان اول دخول رمضان بر اساس مذهب شوافع ادا کرد گرچه افضل نزد آنان یکی دو روز پیش از عید است . و براساس مذهب مالکیه معتمد همین تاخیر اسصت . و اگر از اول سال هجری آن را ادا نماید نزد احناف هم جایز است . و نزد حنابله بعد از نیمه شعبان می تواند ادا کند.

صدقه فطر را به چه کسانی می توانیم بدهیم؟
1- علماء امت بر این مسئله اتفاق نظر دارند که صدقه فطر مال فقرا و مساکین مسلمان است و به مصرف آنان باید برسد ؛ و نزد امام ابوحنیفه رحمه الله می توان آن را به فقراء اهل الذمه هم داد.
2 - واصل آن است که صدقه فطر فقط فرض شده است تا به مصرف کسانی که می توان به آنان زکات داد رسانیده شود ؛ مگر اینکه مصرف آنان به طلاب علوم اسلامی مدارس اسلامی ضرورت داشته باشد . و رای مذهب احناف همین است.
3 - نقل صدقه فطر از یک شهر به شهر دیگر اگر نیاز باشد جایز است یا شاید نیاز بیشتری باشد ضرورت دارد .
4 - زکات فطر را به مرتد و و کافر و غنی و توانمند و فرزندان نابالغ آنان و به مادر و پدر و فرزندان و همسرخود و بنی هاشم نمی توان داد ؛ و یا در بنای مساجد و مدارس و ساختن پل و سد و دیگر امور عام المنفعه هزینه ومصرف کرد . و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و صحبه و سلم